*ಕಿಡಿ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಹೊಗೆ ಯಾರಿಗೆ?* *ಭಾರತದ ಯುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು*
ವರದರಾಜ್ ಭಟ್
ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯುವಜನತೆ ಯಾವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ವಿವೇಕದಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸವು ಮರುಮರು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರುವ ಸತ್ಯವೊಂದಿದೆ—ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಯುವಕರೇ; ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನವೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ಯುವಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಶದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಲೇಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೇಡಿಕೆ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾವೋದ್ವೇಗದ ಅಲೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಆ ಅಲೆಗೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುವುದು ಯಾರು? ಜನರೇ? ರಾಜಕೀಯವೇ? ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೇ? ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಇನ್ನಾವುದೋ ಪ್ರಭಾವಗಳೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವುದು ಊಹೆಗಳ ಮೂಲಕವಲ್ಲ; ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ.
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಠ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿದ ಜನಾಕ್ರೋಶ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ಯಾಪಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಗಳು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಪಿಂಚಣಿ ಸುಧಾರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ನ ಜನಾಂದೋಲನ—ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಆದರೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ನೀಡುತ್ತವೆ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಸಮಾಧಾನವು ತೀವ್ರಗೊಂಡಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಚಾರ ಯಂತ್ರಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಅಪಪ್ರಚಾರ, ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳೂ, ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಳವಳಿಯೂ ಸಂಚು ಎನ್ನುವುದೂ ತಪ್ಪು; ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯೂ ದುರ್ಬಳಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ತಪ್ಪು.
ಇಂದಿನ ಯುದ್ಧಗಳು ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಹಿತಿಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಂದೂಕಿಗಿಂತ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆ, ಗುಂಡಿಗಿಂತ ವೈರಲ್ ಸಂದೇಶ, ಸೈನಿಕನಿಗಿಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಖಾತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಸಾವಿರ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಯುವಜನತೆಗೆ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಅಗತ್ಯ. ಒಂದು ವಿಡಿಯೊ, ಒಂದು ಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ನಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಹನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆಯೇ? ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ನಾವು ಯಾವುದೋ ಗುಂಪಿನ ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮುನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ನಾಗರಿಕನ ಲಕ್ಷಣ.
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನೂ ಮೊದಲು ಸೇನೆಯಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಅವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಜನರನ್ನು ಜನರ ವಿರುದ್ಧ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವೇ ಶತ್ರುವಲ್ಲ; ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ದ್ವೇಷವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಅಪಾಯ.
ನಾವು ಭಾರತೀಯರು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಏನು ಕಲಿಯಬೇಕು? ಮೊದಲನೆಯದು—ಭಾವನೆಗಿಂತ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವ ಕೊಡಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದು—ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು; ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು. ಮೂರನೆಯದು—ಯುವಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಬೇಕು; ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಆಯುಧವಾಗಬಾರದು. ನಾಲ್ಕನೆಯದು—ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗುವುದೇ ಸತ್ಯವಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚು ಕೂಗುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು ಸರಿ ಎನ್ನುವ ನಿಯಮ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.
ಒಂದು ಕಿಡಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಕೇವಲ ಹೊಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ? ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಬೆಂಕಿಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಡಿ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ಕಿಡಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದುದೋ, ಯಾರಾದರೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದುದೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ವಿವೇಕದ ಕಣ್ಣು ಬೇಕು.
ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಸತ್ಯ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಘಟನೆ, ಒಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಸಮಾಜದ ಲಕ್ಷಣ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿವೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬರುವುದು ಸಹಜ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆತಂಕವನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆದರೆ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ—ಒಂದು ಘಟನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು ಸರಿಯೇ?
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕ್ಷಣಿಕ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲ್ಲ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಅವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚರ್ಚೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅವಧಿ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಈ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ—ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿಸದೆ, ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.
ಮಗುವಿನ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳ ಕಲಿಕೆಯೇ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯದ ಜ್ಞಾನದ ಅಡಿಪಾಯ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. “ಮಗು ಮೊದಲು ಓದಲು ಕಲಿಯಬೇಕು; ನಂತರ ಕಲಿಯಲು ಓದಬೇಕು” ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು.
ಅದೇ ರೀತಿ 5+3+3+4 ಶಿಕ್ಷಣ ರಚನೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕೇವಲ ತರಗತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ. ಮಗುವಿನ ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಂಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.
ವಿಜ್ಞಾನ ಓದುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಅರಿವು ಇರಬಾರದೇ? ಕಲಾ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಚಯ ಇರಬಾರದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಲ್ಪನೆ ಮುಂದಿಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪದವಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಅಗತ್ಯ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ, ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸುಧಾರಣೆ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಬೀಜವನ್ನು ನೆಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ ಅದು ಮರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಯ, ನೀರು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವಾಗ, ಅದರ ಉದ್ದೇಶ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮ—ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಗಿನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗಿನ ಅವಿಶ್ವಾಸ, ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷವೂ ಅದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು.
ದೇಶಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗುವುದು ಅಲ್ಲ. ದೇಶಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು. ವಿರೋಧಿಸುವುದು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತವನ್ನು ಮರೆಯದೆ ವಿರೋಧಿಸುವುದು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಗೆಲುವು ಅಥವಾ ಸೋಲಿನ ವಿಷಯವಾಗಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಫಲಿತಾಂಶ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಭವಿಷ್ಯ.
ಇಂದು ಭಾರತ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ—ನಾವು ಘಟನೆಗಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕರಾಗುತ್ತೇವೆಯೇ? ಹೊಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬೆಂಕಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಆ ಕಿಡಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇತಿಹಾಸವು ಸದಾ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ… ಕಿಡಿ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಹೊಗೆ ಯಾರಿಗೆ?
