ಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಮಾನದಂಡವಾಗಬೇಕು
ಎಂ.ಕೆ.ಹೆಗಡೆ
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ ರಚನೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಡಳಿತದ ಅನುಭವ, ಜನಪರ ಕೆಲಸ, ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಬೇಕು.
ಜಾತಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಷ್ಠೆ, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ, ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಬಾರದು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ.
ಒಬ್ಬ ಶಾಸಕ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜನರ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಸಚಿವರಾಗಿ ತನ್ನ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ವೇಗ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲೂ ತನ್ನದೇ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಆಡಳಿತದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಸಾಧನೆಯೇ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಬೇಕು
ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಎನ್ನುವುದು ಬಹುಮಾನವಲ್ಲ. ಅದು ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ಆದ್ದರಿಂದ, “ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಹತ್ತಿರ?” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ “ಯಾರು ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು.
ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು:
ಶಾಸಕರಾಗಿ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ರೀತಿ
ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರೆ ಹಿಂದಿನ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆ
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆ
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ
ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಮಂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ
ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ
ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ
ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು.
ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಅಗತ್ಯವೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಮುಕ್ತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು, ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಗುಂಪುಗಳು, ಚುನಾವಣಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗುವುದು ಸಮೀಕರಣವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಾಗ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವವರಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಇರಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಸೂತ್ರ ಹೀಗಿರಬೇಕು:
“ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ + ಸಾಮರ್ಥ್ಯ + ಸಾಧನೆ + ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ.”
ಈ ನಾಲ್ಕರ ಸಮತೋಲನವೇ ಉತ್ತಮ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಬೇಕು.
ಅರ್ಹರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಾಗ, ಸಂದೇಶವು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಇತರ ನಾಯಕರಿಗೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
“ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ; ರಾಜಕೀಯ ಲಾಬಿ ಮುಖ್ಯ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಬಹುದು.
ಅದು ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ, ಸಾಧನೆಗಿಂತ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ, ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಿಂತ ಗುಂಪು ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಸಿಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು.
ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗದಿರುವುದು ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶವನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅಸಮರ್ಥರು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಚಿವರಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಎಂದೂ ಅರ್ಥವಲ್ಲ.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಯ, ಸಮೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕೂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ:
“ಈ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏನು ಸಿಗಲಿದೆ?”
ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳವು ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗದೆ, ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ತಂಡವಾಗಬೇಕು.
ಜಾತಿ ಇರಬಾರದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಜಾತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೀರಬಾರದು.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ ಇರಬಾರದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡಬಾರದು.
ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆ ಇರಬಾರದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಿಷ್ಠೆ ಆಡಳಿತದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಬಾರದು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನವು ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೀಡುವ ರಾಜಕೀಯ ಬಹುಮಾನವಲ್ಲ; ಜನರಿಗೆ ನೀಡುವ ಸೇವೆಯ ಅವಕಾಶ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ,
“ಯಾರು ನಮ್ಮವರು?” ಅಲ್ಲ;
“ಯಾರು ಸಮರ್ಥರು?”
ಎಂಬುದಾಗಿರಬೇಕು.
ಯಾರ ಸಾಧನೆ ಉತ್ತಮ? ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಬಲ್ಲರು? ಯಾರು ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಸಬಲ್ಲರು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಮಾತ್ರ “ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸರ್ಕಾರ” ಎಂಬ ಆಶಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
